दृष्टान्त → उदाहरण
भकारो → असजिलो अवस्था
उदात्त → महान्
फसाद → दर्शन
समय अनवरत चलेकै छ । यो आफ्नै गतिमा अगाडि बढिरहन्छ । यसलाई धेरैले कर गरे पनि आफ्नो बन्धनमा बाँध्न सक्दैनन् ।
सिन्धु सरासर विद्यालय जान्छिन् र खुरुखुरु पढ्न थाल्छिन् । उनी कक्षामा ध्यान दिएर पढ्छिन् । हुने बिरुवाको चिल्लो पात भने झैँ उनी हरेक परीक्षामा प्रथम भएर पुरस्कृत हुन्छिन् ।
उखान: हुने बिरुवाको चिल्लो पात
फरक वाक्यमा: सानैदेखि प्रतिभाशाली छोरालाई हेरेर लाग्छ — हुने बिरुवाको चिल्लो पात ।
अनुकरणात्मक शब्द: खुरुखुरु
फरक वाक्यमा: बच्चाले खुरुखुरु गरी खाना खायो ।
💡 वि+वि+ध+ता
💡 रेफसहित
यो देश मेरा लागि प्राणभन्दा प्यारोभएकाले देशका निम्ति असल काम गर्न म सबैलाई सल्लाह दिन्छु ।
यो — सार्वनामिक विशेषण (निर्देशवाचक)
सबैलाई — सर्वनाम (सर्वनामिक, कर्म कारक)
दिन्छु — क्रिया (सामान्य वर्तमान, प्रथम पुरुष)
(क) कानुन समाजको अपरिहार्य तत्त्व हो । यसले मानवीय आचरण तथा व्यवहारलाई नैतिक र सामाजिक आयामबाट परिभाषित गर्छ ।
(ख) भूइँचालो आएपछि मानिस घरबाट बाहिर निस्के । लामो समयसम्म ससाना धक्का पटकपटक आउँदा भतिजदाइ समाजको सेवा गर्न खाद्यपदार्थ बोकेर टोलटोलमा पुगे ।
उपसर्ग: अपरिहार्य = अ+परि+हार्य | परिभाषित = परि+भाष+ित
प्रत्यय: मानवीय = मानव+ईय | सामाजिक = समाज+इक
समस्त: खाद्यपदार्थ = खाद्य+पदार्थ
विग्रह: भतिजदाइ → भतिजको दाइ
द्वित्व: टोलटोल (टोल+टोल = प्रत्येक टोलमा), पटकपटक (पटक+पटक)
आनीले चौँरी पालन गरिन् । यसबाट उनको आर्थिक अवस्था राम्रो भयो । सबैले उनको प्रशंसा गरे । उनले सम्मान पनि पाइन् ।
आनीले चौँरी पालन गरिछिन् । यसबाट उनको आर्थिक अवस्था राम्रो भएछ । सबैले उनको प्रशंसा गरेछन् । उनले सम्मान पनि पाइछिन् ।
१. मेरो साथीले राम्रोसँग मेहनत गरेमा परीक्षामा सफल हुन सक्छ ।
२. उसले नियमित पढ्यो भने जीवनमा उन्नति गर्न सक्नेछ ।
३. अनुशासित भयो भने उसले जे चाह्यो त्यो पाउन सक्छ ।
४. परिश्रम गर्यो भने उसको सपना पूरा हुन सक्छ ।
दृष्टान्त → महान्
भकारो → असजिलो अवस्था
उदात्त → उदाहरण
फसाद → दर्शन
समय अनवरत चलेकै छ । यो आफ्नै गतिमा अगाडि बढिरहन्छ । यसलाई धेरैले कर गरे पनि आफ्नो बन्धनमा बाँध्न सक्दैनन् ।
💡 वि+वि+ध+ता = विविधता
💡 र +ह्रस्व इकार+याङ, रेफसहित
आनीले चौँरी पालन गरिन् । यसबाट उनको आर्थिक अवस्था राम्रो भयो । सबैले उनको प्रशंसा गरे । उनले सम्मान पनि पाइन् ।
आनीले चौँरी पालन गरिछिन् । यसबाट उनको आर्थिक अवस्था राम्रो भएछ । सबैले उनको प्रशंसा गरेछन् । उनले सम्मान पनि पाइछिन् ।
💡 भाव वाच्य: कर्ताको बदलीमा क्रिया मुख्य
💡 आज्ञार्थक → अप्रत्यक्ष: सल्लाह दिनु/अनुरोध गर्नु
आज पिकासोका कलाकृति संसारभरिका विख्यात कला सङ्ग्रहालयमा फैला पार्न सकिन्छ ।
बालबालिका शारीरिक तथा मानसिक रूपमा अपरिपक्व हुन्छन् । उनीहरूलाई विशेष स्याहार र सुविधाको आवश्यकता पर्छ ।
आयुर्वेद चिकित्सासम्बन्धी अध्ययन, अध्यापन र अनुसन्धान प्रविधिलाई व्यापक र व्यावहारिक बनाउने उद्देश्यसाथ विभिन्न शैक्षिक संस्था स्थापना भएका छन् ।
आयुर्वेद चिकित्साको व्यापक र व्यावहारिक विकासका लागि विभिन्न शैक्षिक संस्था स्थापना भई अनुसन्धान र चिकित्सक दर्ता कार्य भइरहेको छ ।
नेपाल बाँचे नेपाली हाम्रो गौरव बाँच्ने छ / नेपाली भाषा संस्कृति कला साहित्य साँच्ने छ / यसैले आऊ नेपाललाई बलियो बनाउँम / नेपाली हाम्रो श्रम र सीप स्वदेशमै लगाउँम ।
लालबहादुरको ठाउँमा म भएको भए जमानसिंहसँग मिलेर नेपाल फर्कन तयार हुन्थेँ ।
तर्क: विदेशमा कमाउन जानु अनिवार्यता थियो, तर देश र परिवारसँगको सम्बन्ध पैसाभन्दा बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ । 'भाकारोको छेउमै गुन्द्री हालेर सुत्दा पनि गन्हाउँदैनथ्यो' भन्ने अतासेको सम्झना नै देशको माया हो ।
स्वदेशमा नै साना उद्यमशील काम गरेर बाँच्न सकिन्छ र परिवारसँगको माया पनि बच्छ ।
तपाईँले गर्व गर्ने सगरमाथालाई काँधमा बोकेर उभिएको यो गाउँ ।
यस उद्धरणमा नेपालका साधारण गाउँहरूको महत्त्वलाई सगरमाथासँग जोडेर प्रस्तुत गरिएको छ ।
सगरमाथा नेपालको राष्ट्रिय गौरव हो, तर यो गौरव केवल सगरमाथाको भौगोलिक ऊँचाइ मात्र होइन — यसलाई काँधमा बोक्ने गाउँ र त्यहाँका मानिसहरूले हो ।
अर्थात् देशको विकास र पहिचान ठूला सहरमा मात्र होइन, साधारण गाउँ र गाउँलेका मेहनतमा छ — जो अनजानमा देशको गौरव बोक्छन् ।
संरचना: परिचय → मुख्य विचार → निष्कर्ष | अङ्क: विषयवस्तु (३) + भाषा (२) + संगठन (२)