RE-1021'LP' SEE 2081 · 2025 लुम्बिनी Province
अनिवार्य नेपाली
पठन तथा लेखन (लिखित परीक्षा) — पूर्ण उत्तरसहित
३ घण्टा
📝 ७५ पूर्णाङ्क
📋 २० प्रश्न
सबै प्रश्न अनिवार्य
0
Revealed
Progress
समूह 'क' को अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् ।
२ अङ्क
जोडा उत्तर
उत्तर

सौरभ → सुगन्ध

दृष्टान्त → उदाहरण

फिराद → उज्जुर (उजुर)

अनौ → हलाको हाता/मुठ

दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।
२ अङ्क

सीताकी एउटी सानी बहिनी छे । ऊ बहिनीलाई खुब माया गर्छे । आज बिदाको दिन भएकाले सीता बहिनीसित नदी किनारमा खेल्दै छे ।

'खोला' को पर्यायवाची शब्द
नदी / सरिता
'घृणा' को विपरीतार्थी शब्द
माया / प्रेम
'दीन' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द
दिन (day)
💡 दीन = गरिब; दिन = दिवस
'घाममा सुकाइने अन्न' पदावलीको सिङ्गो शब्द
सुकाएको धान / अन्न
दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् ।
२ अङ्क

गङ्गाधरको देहावसान भएको कुरा एक कान दुई कान मैदान हुँदै गाउँभरि फैलियो । उनी न्यायका लागि समर्पित भएका हुनाले उनको कुरा झट्ट सुन्नेबित्तिक्कै गाउँलेहरू धुरुधुरु रुन थाले ।

उखान र अनुकरणात्मक शब्द
उत्तर

उखान: एक कान दुई कान मैदान

फरक वाक्यमा: उसले गोप्य समाचार फैलाइदियो — एक कान दुई कान मैदान जस्तो भयो ।

अनुकरणात्मक शब्द: धुरुधुरु

फरक वाक्यमा: बच्चा धुरुधुरु रोयो ।

(क) शुद्ध शब्द  (ख) वाक्य शुद्ध पार्नुहोस्
३ अङ्क
क-अ
(i) अनुशासन  (ii) अनुसासन  (iii) अनुशाशन  (iv) अनुशाजन — शुद्ध कुन?
(i) अनुशासन
💡 अनु+शासन = अनुशासन
क-आ
(i) पञ्चतत्त्व  (ii) पन्चतत्व  (iii) पंचतत्त्व  (iv) पञ्चतत्व — शुद्ध कुन?
(i) पञ्चतत्त्व
💡 प वर्गको पञ्चमाक्षर = ञ
मायाले भनिन्, आज भाउजू र दाई घरमा आमा सित बस्नुभएको छ — वाक्य शुद्ध पार्नुहोस् ।
उत्तर
मायाले भनिन्, 'आज भाउजू र दाई घरमा आमासित बस्नुभएको छ ।'
💡 प्रत्यक्ष उद्धरण = उद्धरणचिह्नभित्र; 'आमा सित' → 'आमासित'
रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग पहिचान गर्नुहोस् ।
३ अङ्क

जो मानिस इमानदार छ त्यसलाई समाजमा सबैले सम्मान गर्छन् त्यसैले हामी पनि निरन्तर असल बनौँ ।

रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग
उत्तर

जो — सर्वनाम (सम्बन्धवाचक)

त्यसलाई — सर्वनाम (निर्देशवाचक, कर्म कारक)

त्यसैले — समुच्चयबोधक अव्यय (कारणवाचक)

(क) उपसर्ग र प्रत्यय  (ख) समस्त, विग्रह र द्वित्व
४ अङ्क

(क) देवकोटाले जीवनमा पारिवारिक वियोगका असह्य पीडा खप्नुपऱ्यो । (ख) माम र माइजू आजभोलि विदेश गएर खुब रमाइलो गर्दै मुसुमुसु हाँसी फोटो खिच्न मस्त हुनुहुन्छ ।

उपसर्ग र प्रत्यय
उत्तर

उपसर्ग: पारिवारिक = परि+वार+इक | वियोग = वि+योग

प्रत्यय: असह्य = अ+सह्य | पारिवारिक = परिवार+इक

समस्त, विग्रह र द्वित्व
उत्तर

समस्त: आजभोलि = आज+भोलि (विग्रह: आज र भोलि)

विग्रह पदावली: माइजू → माइत+जू (भाइको श्रीमती)

द्वित्व: मुसुमुसु (मुसु+मुसु — मुस्कुराइरहने)

दिइएको अनुच्छेदलाई अभ्यस्त भूतकालमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।
२ अङ्क

आयुष मिहिनेत गर्छन् । उनी सधैँ कामहरूमा जान्छन् । परिवारको राम्रो ख्याल गर्छन् । उनी सधैँ आफ्नो परिवारसँग रमाउँछन् ।

अभ्यस्त भूतकालमा
उत्तर

आयुष मिहिनेत गर्थे । उनी सधैँ कामहरूमा जान्थे । परिवारको राम्रो ख्याल गर्थे । उनी सधैँ आफ्नो परिवारसँग रमाउँथे ।

💡 -छन् → -थे
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।
२ अङ्क
सम्भावनार्थक भावका फरक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो पढाइबारे वर्णन गर्नुहोस् ।
नमुना उत्तर
नमुना उत्तर

१. म राम्रोसँग पढ्न सकेँ भने परीक्षामा राम्रो नतिजा ल्याउन सक्छु ।

२. नियमित अभ्यास गरेँ भने कठिन विषय पनि बुझ्न सकिन्छ ।

३. शिक्षकको सहयोग लिएँ भने मलाई झन् राम्रो हुनसक्छ ।

४. अनुशासित भएँ भने जीवनमा सफल हुन सक्ने छु ।

💡 सम्भावनार्थक: सक्छु, सकिन्छ, सक्छन् — सम्भावना व्यक्त गर्ने
समूह 'क' का शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् ।
२ अङ्क
जोडा मिलाउने उत्तर हेर्नुस्
उत्तर

सौरभ → उज्जुर (शुद्ध, सफा)

दृष्टान्त → सुगन्ध

फिराद → उदाहरण

अनौ → हलाको हाता, मुठ

दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।
२ अङ्क

सीताकी एउटी सानी बहिनी छे । ऊ बहिनीलाई खुब माया गर्छे । आज बिदाको दिन भएकाले सीता बहिनीसित नदी किनारमा खेल्दै छे ।

'खोला' को पर्यायवाची शब्द
नदी / सरिता / तटिनी
'घृणा' को विपरीतार्थी शब्द
माया / प्रेम
'दीन' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द
दिन (day)
💡 दीन = गरिब; दिन = दिवस
'घाममा सुकाइने अन्न' पदावलीको सिङ्गो शब्द
धान / सुकाएको अन्न
(क) शुद्ध शब्द पहिचान  (ख) वाक्य शुद्ध पार्नुहोस्
३ अङ्क
क-अ
(i) अनुशासन  (ii) अनुसासन  (iii) अनुशाशन  (iv) अनुशाजन — शुद्ध कुन?
(i) अनुशासन
💡 अनु+शासन = अनुशासन
क-आ
(i) पञ्चतत्त्व  (ii) पन्चतत्त्व  (iii) पंचतत्त्व  (iv) पङ्चतत्त्व — शुद्ध कुन?
(ii) पञ्चतत्त्व
💡 प वर्गको पञ्चमाक्षर = ञ (→ पञ्च)
मायाले भनिन्, आज भाउजू र दाई घरमा आमा सित बस्नुभएको छ — यो वाक्य शुद्ध पार्नुहोस् ।
शुद्ध वाक्य
मायाले भनिन्, 'आज भाउजू र दाई घरमा आमासित बस्नुभएको छ ।'
💡 उद्धृत भाग उद्धरणचिह्नमा राख्नुपर्छ; 'आमा सित' → 'आमासित' (समस्त शब्द)
दिइएको अनुच्छेदलाई अभ्यस्त भूतकालमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।
२ अङ्क

आयुष मिहिनेत गर्छन् । उनी सधैँ कामहरूमा जान्छन् । परिवारको राम्रो ख्याल गर्छन् । उनी सधैँ आफ्नो परिवारसँग रमाउँछन् ।

अभ्यस्त भूतकालमा परिवर्तित
उत्तर

आयुष मिहिनेत गर्थे । उनी सधैँ कामहरूमा जान्थे । परिवारको राम्रो ख्याल गर्थे । उनी सधैँ आफ्नो परिवारसँग रमाउँथे ।

💡 सामान्य वर्तमान (-छन्, -छन्) → अभ्यस्त भूतकाल (-थे): गर्छन् → गर्थे
कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् ।
४ अङ्क
विद्यार्थीहरू दार्जिलिङ घुमेर घर फर्के । (वाक्य विश्लेषण)
उद्देश्य: विद्यार्थीहरू | क्रियाविशेषण उपवाक्य: दार्जिलिङ घुमेर | विधेय: घर फर्के
आकाशमा ताराहरू देखिए । (कर्तृवाच्य)
आकाशले तारा देखायो । / ताराहरूले आकाश सजाए ।
💡 कर्मवाच्य → कर्तृवाच्य
भाइ गृहकार्य गर्छ । (प्रेरणार्थक)
भाइलाई गृहकार्य गराउनुस् ।
अतासेले भनिन्, 'म त एकछिन पनि विदेशमा बस्न सक्दिनँ ।' (अप्रत्यक्ष कथन)
अतासेले भनिन् कि उनी एकछिन पनि विदेशमा बस्न सक्दिनथिन् ।
१०
दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् ।
४ अङ्क

आमा हुनुहुन्थ्यो करिब ४९ वर्षकी बाटुलो मुखाकृतिकी । उहाँको अनुहारमा चिउँडाको चुच्चो कतै हरायो जस्तै देखिन्थ्यो ।

'म बिहान आठ बजे निस्कन्थेँ ।' — यस वाक्यलाई अकरणमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।
उत्तर
म बिहान आठ बजे निस्कन्थिनँ ।
💡 अकरण = नकारात्मक: निस्कन्थेँ → निस्कन्थिनँ
रेखाङ्कित 'अनुहारमा' शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गर्नुहोस् ।
उत्तर
कारक: अधिकरण कारक  |  विभक्ति: मा (सप्तमी)
'म बिहानको चिया खाजा बनाउँथेँ ।' — यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।
उत्तर
उद्देश्य: म  |  विधेय: बिहानको चिया खाजा बनाउँथेँ
'आँखाका चेप भने केही असजिलोसँग खुम्चिएका छन् / र हाँस्दा ती अभैm खुम्च्छन् ।' यस वाक्यलाई सरल वाक्यमा बदल्नुहोस् ।
उत्तर
हाँस्दा उहाँका असजिलोसँग खुम्चिएका आँखाका चेप अभैm खुम्च्छन् ।
११
दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् ।
४ अङ्क

नेपाल जलस्रोतका दृष्टिले धनी राष्ट्र हो । यहाँको अपार जलसम्पदाको प्रयोग गर्नाले नेपालको आर्थिक विकासमा ठूलो टेवा पुग्छ ।

मुलुकको विकासमा के कुराले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ ?
उत्तर
मुलुकको विकासमा अर्थतन्त्रले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ ।
विद्युत् शक्तिको उपयोग कसरी गर्नु उपयुक्त हुन्छ ?
उत्तर
नेपालका ६ हजारभन्दा बढी नदीनालाबाट विद्युत् शक्तिको उत्पादन गरी आफूलाई चाहिनेभन्दा बढी अन्य राष्ट्रहरूलाई बिक्री गरी आर्थिक लाभ लिनु उपयुक्त हुन्छ ।
खेर गइरहेको पानीबाट कुन कुन पक्षमा फाइदा लिन सकिन्छ ?
उत्तर
सिँचाइ र जलविद्युत् उत्पादन गरी कृषि फसलमा वृद्धि र आय आर्जन दुवै पक्षमा फाइदा लिन सकिन्छ ।
कृषिजन्य वस्तुको उत्पादन बढ्दा राष्ट्रलाई कसरी फाइदा पुग्छ ?
उत्तर
कृषिजन्य वस्तुको उत्पादन बढ्दा आवश्यकताभन्दा बढी अन्नलाई अन्य राष्ट्र निकासी गरी विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सकिन्छ ।
१५
दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् ।
३ अङ्क

साइबर अपराधको सिकारबाट जोगिन, आफ्नो कम्प्युटर, ल्यापटप, मोबाइलमा चलाइने सामाजिक सञ्जाललगायत पासवर्ड कसैलाई दिनुहुँदैन ।

नमुना उत्तर हेर्नुस्
नमुना उत्तर

साइबर अपराधबाट सुरक्षित रहन आफ्ना सबै डिजिटल यन्त्र र सामाजिक सञ्जालका पासवर्ड कसैसँग साझा नगरी सुरक्षित राख्नु अत्यन्त आवश्यक छ ।

१६
दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् । (४+४=८)
८ अङ्क

बाहिरी शत्रुलाई उठ्न दिनाको मूल कारण घरझगडा हो भन्ने वाक्यको ठूलो टीका टिप्पणीसमेत गुरु गजराज मिश्रले गर्नुभएपछि ...

क-अ
बाहिरी शत्रुलाई उठ्न दिनाको मूल कारण घरझगडा हो भन्ने कुरालाई राजेन्द्रलक्ष्मीले कसरी महसुस गरिन् ?
उत्तर
राजेन्द्रलक्ष्मीले देवर बहादुर शाहसँगको घरझगडाले गर्दा बाहिरी शत्रुलाई शक्ति प्रदान भइरहेको छ र देशको स्वतन्त्रतामा खतरा आइरहेको छ भनी महसुस गरिन् ।
क-आ
देवर बहादुर शाहलाई नुवाकोटबाट छुटाएर राजेन्द्रलक्ष्मीले उनीसँग के सल्लाह गरिन् ?
उत्तर
राजेन्द्रलक्ष्मीले देवर बहादुर शाहलाई "यसरी हामीले आगो पानी बन्न ठिक होइन, आपसी फुट नै जातिको पतनको चिह्न हो" भनी मेलमिलाप र एकताको सल्लाह गरिन् ।
ख-अ
पाब्लो पिकासोले कलाद्वारा बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ भन्ने कुरालाई कसरी प्रमाणित गरे ?
उत्तर
पिकासोले युद्धका बीभत्स दृश्यहरूलाई आफ्ना चित्रमा उतारेर नाजी शासनको निर्दयतामाथि व्यङ्ग्य गरे, जसले गर्दा नाजीहरूले जर्मनीमा उनका चित्र प्रदर्शन गर्न रोक लगाए — यसैले बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो प्रमाणित भयो ।
ख-आ
पाब्लो पिकासोका चित्रभित्र कुन कुन विषयवस्तु समेटिन्थे ?
उत्तर
पिकासोका चित्रभित्र भिखारी, जेलमा थुनिएका, दुःख पाएका, हेपिएका र सीमान्तकृत मान्छेसँगै गम्भीर मानसिक समस्या भएका व्यक्ति तथा महिलाका मार्मिक र प्रेमिल चित्रहरू समेटिन्थे ।
१७
'घरको माया' एकाङ्कीको पात्र लालबहादुरलाई चाहिँ देशको माया नलागेकै हो ? आफ्ना साथीहरू स्वदेश फर्कन लाग्दा पनि उनी भने परदेशमा नै बस्न खोजेका थिए त ? आफ्नो तर्क दिनुहोस् ।
४ अङ्क
नमुना उत्तर हेर्नुस्
नमुना उत्तर

लालबहादुरलाई देशको माया नलागेको होइन, उनीभित्र पनि गहिरो देशप्रेम थियो तर रोजगारीको अभाव र आर्थिक बाध्यताले उनलाई विदेशमा बाँधिरहेको थियो ।

तर्क: एकाङ्कीमा लालबहादुरले विदेशको कठिन जीवन, गन्हाउने वातावरण र एक्लोपनको पीडा व्यक्त गरेका छन् — यो नै देशको सम्झना र माया हो । सँगीहरू जाँदा उनले पनि मनमनै घर जान चाहेका थिए तर आर्थिक कारणले बाँधिनुपरेको हो ।

निष्कर्ष: देशप्रेम र आर्थिक बाध्यता दुवै एकसाथ रहन सक्छन् — लालबहादुरको पात्र यसैको प्रतिनिधि हो ।

१८
उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् ।
४ अङ्क

पहाड भन्छ पसिना पाए म स्वर्ग भुलाउँथेँ
तराई भन्छ सिँचाइ पाए म सुन भुम्लाउँथेँ ।

नमुना उत्तर हेर्नुस्
नमुना उत्तर

यस उद्धरणमा नेपालका दुई भौगोलिक क्षेत्र पहाड र तराईका सम्भावनाको वर्णन गरिएको छ ।

'पहाड भन्छ पसिना पाए म स्वर्ग भुलाउँथेँ' — पहाडी भूमि मेहनत र परिश्रम पाएमा अत्यन्त उर्वर र सुखदायी हुन सक्छ भन्ने भाव छ ।

'तराई भन्छ सिँचाइ पाए म सुन भुम्लाउँथेँ' — तराईको भूमि सिँचाइको व्यवस्था भएमा सुनको बालीझैँ धनी बनाउन सक्छ भन्ने सन्देश छ ।

समग्रमा, नेपालको विकासका लागि श्रम र सिँचाइजस्ता साधनको उपयोग गरेमा देश स्वर्गजस्तै बन्न सक्छ भन्ने आशावादी सन्देश यहाँ व्यक्त गरिएको छ ।

२०
कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् ।
७ अङ्क
विकल्पहरू: (क) देशप्रति मेरो कर्तव्य  (ख) आत्मनिर्भरताका लागि कृषि  (ग) बनजङ्गलको महत्त्व
नमुना उत्तर हेर्नुस्
नमुना उत्तर

संरचना: शीर्षक → परिचय → मुख्य विचार (२-३ अनुच्छेद) → निष्कर्ष

अङ्क: विषयवस्तु (३) + भाषा (२) + संगठन (२) = ७ अङ्क

न्यूनतम: १५० शब्द — शुद्ध देवनागरी, विषयसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित