द्वेष → चित्रपट
टालो → ढाह, शत्रुता
क्यानभास → आचरण
विलक्षण → कपडाको सानो टुक्रा
आधुनिक समयमा पनि विकट क्षेत्रका मानिस सल्लाको दियालो बालेर घर उज्यालो पार्छन् । सालको पातको टपरी बनाएर त्यसलाई थालीका रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन् ।
💡 थाल → थाली (सानो थाल)
मलाई मेरो पुरानो साथीको झलक्क याद आयो । त्यो साथीले जहिले पनि अर्थ न बर्थ गोविन्द गाई भने झैँ कुरा गरेर सबैलाई हैरान पार्थ्यो । त्यसैले बाँदरको पुच्छर लौरो न हतियार भनी मैले उससँग चट्टक् छोडेँ ।
उखान: बाँदरको पुच्छर लौरो न हतियार
फरक वाक्यमा: काम नलाग्ने मानिसलाई राख्दा — बाँदरको पुच्छर लौरो न हतियार भने झैँ हुन्छ ।
अनुकरणात्मक शब्द: झलक्क / चट्टक्
फरक वाक्यमा: ढुङ्गा हान्दा काग चट्टक् उड्यो ।
💡 श+ओ+ष+ण = शोषण
💡 ट वर्गको पञ्चमाक्षर = ण
आफ्नो बुबालाई घरमा एक्लै छाडेर उनी कतै हिँडेछन् । विरामले थला परेका मानिसलाई यसरी छोड्न हुँदैन । अझ घरभित्र थुनेका रहेछन् ।
बुबालाई — संज्ञा (व्यक्तिवाचक, कर्म कारक)
उनी — सर्वनाम (पुरुषवाचक, तृतीय पुरुष)
थुनेका — क्रिया (भूतकालिक कृदन्त)
(क) आयुर्वेद चिकित्सासम्बन्धी अध्ययन, अध्यापन र अनुसन्धान प्रविधिलाई व्यापक र व्यावहारिक बनाउने उद्देश्यसाथ विभिन्न शैक्षिक संस्था स्थापना भएका छन् ।
(ख) वनमा बास बस्न गाह्रो भएपछि परदेश लागेका दाजुभाइ घर फर्किए । भतिज दाइले उनीहरूलाई खुसी हुँदै स्वागत गरे ।
उपसर्ग: अनुसन्धान = अनु+सन्धान | व्यावहारिक = वि+आव+हार+इक
प्रत्यय: शैक्षिक = शिक्षा+इक | व्यापक = व्याप+अक
समस्त: दाजुभाइ → दाजु+भाइ (विग्रह: दाजु र भाइ)
विग्रह पदावली: परदेश → पर+देश → परको देश
द्वित्व: घर फर्किए — यहाँ द्वित्व प्रत्यक्ष छैन; 'साना साना', 'बिस्तारै बिस्तारै' जस्ता सन्दर्भ हेर्नुस्
हामी पोखरा जान्छौँ । त्यहाँको सफा होटलमा खाना खान्छौँ । त्यहाँको सौन्दर्यमा रमाउँछौँ । तीन दिनपछि घर फर्किन्छौँ ।
हामी पोखरा गइसकेका हुनेछौँ । त्यहाँको सफा होटलमा खाना खाइसकेका हुनेछौँ । त्यहाँको सौन्दर्यमा रमाइसकेका हुनेछौँ । तीन दिनपछि घर फर्किइसकेका हुनेछौँ ।
१. खेलकुदले शरीरलाई स्वस्थ र चुस्त राख्छ ।
२. नियमित व्यायामले मनोबल बढाउँछ ।
३. खेलकुदले साथीभाइसँग मिलेर काम गर्ने सीप सिकाउँछ ।
४. दैनिक शारीरिक क्रियाकलापले रोग प्रतिरोधक शक्ति बढाउँछ ।
कर्तव्यको दायरा पनि निकै फराकिलो छ र यसका अनेकौँ प्रकार छन् । कर्तव्यलाई व्यक्तिगत, पारिवारिक, सामाजिक, कानुनी गरी विविध रूपमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ ।
जलवायुको स्वाभाविक गतिमा प्रभाव पार्नुको मुख्य कारण मानवीय गतिविधि नै हो । विकास निर्माणका नाममा वातावरणीय प्रभावको अध्ययन नगरी गरिने गतिविधि नै जलवायु परिवर्तनको मुख्य कारण हो ।
गोपालप्रसाद रिमाल: क्रान्तिकारी कलमकार
आधुनिक नेपाली गद्य कविताका प्रवर्तक गोपालप्रसाद रिमालको जन्म वि.सं. १९७५ जेठ १८ मा काठमाडौँमा भयो । उनका माताको नाम आदित्य कुमारी र पिताको नाम उमाकान्त रिमाल थियो ।
वि.सं. १९९३ मा एस.एल.सी. उत्तीर्ण गर्दा बोर्डमा प्रथम श्रेणीमा प्रथम भएकाले उनको प्रतिभा प्रस्ट भयो भने आर्थिक कारणले आई.ए. पढ्दागर्दा पढाइ छाड्नु परेको थियो ।
उनले निडर, क्रान्तिकारी, स्वाभिमानी, राष्ट्रप्रेमी र नारीवादी चिन्तनलाई साहित्यिक सिर्जना गर्नु; गद्य कविताका प्रवर्तक, नाट्य विधाका स्रष्टा आदि विशेषताहरूका लागि प्रसिद्ध थिए ।
उनलाई मदन पुरस्कार र त्रिभुवन पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो । उनको मृत्यु वि.सं. २०३०, कार्तिक ८ गते भयो ।
मिति: [मिति]
श्रीमान् सम्पादकज्यू,
गोरखापत्र, काठमाडौँ
विषय: दुर्व्यसनका असर र युवावर्गमा सचेतना फैलाउनेबारे ।
महोदय,
आज देशका युवापुस्तामा लागुपदार्थ, मद्यपान र जुवाजस्ता दुर्व्यसनहरू तीव्र गतिमा फैलिरहेका छन् । यसले व्यक्तिको स्वास्थ्य, परिवार र समाज सबैमा विनाशकारी असर पारेको छ ।
अतः आफ्नो प्रतिष्ठित पत्रिकाद्वारा यस विषयमा जागरण अभियान चलाउनुहुन सादर अनुरोध गर्दछु ।
भवदीय,
[नाम]
पिकासोका चित्रकलामा 'घनवाद' को सशक्त प्रयोग भएको पाइन्छ । घनवादी कलाकृतिमा वस्तुलाई विश्लेषण गरिन्छ, टुक्रा टुक्रा पारिन्छ र तिनलाई अमूर्त रूपमा पुनः संयोजन गरिन्छ ।
१. पिकासोको चित्रकलामा 'घनवाद' को प्रभाव प्रमुख छ ।
२. घनवादी कलाकृतिमा वस्तुलाई टुक्रा पारेर अमूर्त रूप दिइन्छ ।
३. कलाकारले विषयवस्तुलाई विभिन्न दृष्टिकोणबाट चित्रण गर्छन् ।
४. पिकासोका हजारौँ चित्रकला र मूर्तिकला आज पनि जीवन्त छन् ।
शिक्षालाई मानव जातिको तेस्रो आँखा मानिन्छ । यसलाई हाम्रो भित्री हृदयको नयन पनि भनिन्छ । यो हाम्रो बाहिरी आँखा वा चर्मचक्षुभन्दा पृथक्, महान् र तेजवान् छ ।
शिक्षा मानव जातिको तेस्रो आँखाका रूपमा शारीरिक आँखाभन्दा अधिक महान् र तेजस्वी भएकाले यसले समाज र राष्ट्रको विकासमा निर्णायक भूमिका निभाउँछ ।
यो, मेरो देशको सुदूर पूर्वको गाउँ ।
यो, मेरो देशको सुदूर पश्चिमको गाउँ ।
छिमेकी अगेनाबाट आगो ओसारेर सुरु हुने यहाँको दिन ...
कृष्ण राय धेरैका झगडामा मध्यस्थ भएका व्यक्ति थिए । उनले सधैँ न्याय दिने प्रयास गर्दा दुवै पक्षले कहिले उनलाई मित्र, कहिले शत्रु ठान्थे ।
शत्रु किटान नगर्नुका कारण:
१. धेरैका झगडामा हस्तक्षेप गरेकाले अनेक शत्रुहरू बनेका थिए — कुन एकलाई किटान गर्ने छुट्याउन गाह्रो ।
२. न्यायकर्ताको धर्म पालना गर्दै आएकाले उनी किसीमाथि आरोप लगाउन इच्छुक थिएनन् ।
३. 'शत्रु' शीर्षकको व्यङ्ग्यार्थ — जो न्याय गर्छ, उसको सबैतिर शत्रु बन्छ — यही समाजको विडम्बना देखाइएको छ ।
निष्कर्ष: यो कथाको सन्देश हो कि समाजमा न्याय गर्नु आफैँमा जोखिमपूर्ण छ ।
(क) कर्ममा छ भने शक्ति जङ्गलै बन्छ नन्दन / घोटिएर सयौँपल्ट दाउरो बन्छ चन्दन ।
(ख) नेपाल आयुर्वेदिक औषधीका लागि भूःस्वर्ग मानिन्छ ।
यस दोहोरो उद्धरणमा परिश्रम र कर्मको महत्त्व रूपकात्मक ढङ्गले व्यक्त गरिएको छ ।
'कर्ममा छ भने शक्ति जङ्गलै बन्छ नन्दन' — मेहनत र कर्मशीलता भएको व्यक्तिका लागि साधारण जङ्गल नै नन्दन (स्वर्ग बगैँचा) बन्न सक्छ ।
'घोटिएर सयौँपल्ट दाउरो बन्छ चन्दन' — सयौँपटक घिसिन र कस्तो भएको दाउरो पनि चन्दन बन्छ — अर्थात् कठिन परिश्रम र साधनाले साधारण व्यक्ति पनि महान् बन्न सक्छ ।
निचोड: कर्म र परिश्रमले नै जीवनलाई सार्थक र सुन्दर बनाउँछ ।
'घरको माया' एकाङ्कीमा अतासे परदेशमा अघाउनुका निम्नलिखित कारण छन्:
१. भौतिक कठिनाइ: परदेशमा तातो पानी, तातो हावा र अस्वस्थकर वातावरणले उनलाई सहन गाह्रो भयो ।
२. देश र घरको सम्झना: आफ्नो गाउँको ताजा हावा, चिसो पानी र खुला वातावरणको याद आउँदा परदेशमा मन अँट्यारो भयो ।
३. सांस्कृतिक वियोग: चाडबाड, पर्वमेला, तीर्थव्रत सबै छाडेर अर्काको कमारो बनेर बस्नुपर्ने पीडाले उनी व्याकुल भइन् ।
निष्कर्ष: यो एकाङ्कीको मूल सन्देश — घर, देश र आफ्नो माटोको माया पैसाभन्दा ठूलो हुन्छ — अतासेको पात्रबाट प्रभावकारी ढङ्गले व्यक्त भएको छ ।
संरचना: परिचय → मुख्य विचार → निष्कर्ष | अङ्क: विषयवस्तु (३) + भाषा (२) + संगठन (२)