| समूह 'क' | समूह 'ख' | उत्तर |
|---|---|---|
| समृद्ध | असजिलो अवस्था, फसाद, दिल, धनधान्यले सम्पन्न, चित्त, उत्सव, प्रमाण, उल्लास | |
| फसाद | ||
| दसी | ||
| चित्त |
समृद्ध → धनधान्यले सम्पन्न
फसाद → असजिलो अवस्था
दसी → (सेवक/सेविका)
चित्त → दिल (मन)
नेपाल प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण देश हो तर यहाँका प्राकृतिक स्रोत साधनको उचित प्रयोग हुन सकेको छैन । एक दशक मात्र प्राकृतिक सम्पदाको सही प्रयोग हुने खण्डमा देशको चौतर्फी विकास हुन सक्छ ।
___ हो ।___ हो ।___ हो ।___ हो ।आए आँप गए झटारो भने झैँ कृष्ण बिनातयारी नै फुटबल खेल्न गयो । खेलमैदान व्यवस्थित थियो । सबै खेलाडीहरू उत्साहित थिए तर कृष्णले भने राम्रो खेल्न सकेन । ऊ मैदानबाट फर्क्क फर्कियो ।
उखान: आए आँप गए झटारो
फरक वाक्यमा प्रयोग: राम्रोसँग तयारी नगरी परीक्षा दिन गएको भए — आए आँप गए झटारो भने जस्तो हुन्थ्यो ।
अनुकरणात्मक शब्द: फर्क्क (फट्ट, फर्रर्र आदि)
फरक वाक्यमा प्रयोग: ढुङ्गा हान्दा हाँसहरू फर्क्क उडे ।
💡 वि+श्व+वि+द्या+ल+य = विश्वविद्यालय (university)
💡 'च' वर्गको पञ्चमाक्षर = ञ, अनुस्वार होइन
स्याबास ! तिमीले परीक्षा निकै राम्रो गऱ्यौ । यो खुसी तिम्रो जीवनभरि रहिरहोस् ।
स्याबास — विस्मयादिबोधक अव्यय
तिमीले — सर्वनाम (पुरुषवाचक, द्वितीय पुरुष, एकवचन, कर्तृकारक)
राम्रो — क्रियाविशेषण (गऱ्यौलाई विशेषता दिएको)
तिम्रो — सर्वनाम (सम्बन्धवाचक)
(क) नागरिकका अधिकारलाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको संविधानमा मौलिक अधिकारका रूपमा विभिन्न हकको व्यवस्था गरिएको छ ।
(ख) बुबा बैठककोठामा हुनुहुन्थ्यो । आज भोलि बुबा टीभी हेर्नुहुन्छ । उहाँको हातमा रिमोट थियो । दाहिने हातको बुढीऔँलाले रिमोट थिचिरहनुभएको देखेँ ।
उपसर्ग लागेका:
• संविधान = सम् (उपसर्ग) + विधान → सम्+विधान
• विभिन्न = वि (उपसर्ग) + भिन्न
प्रत्यय लागेका:
• नागरिक = नगर + इक (तद्धित प्रत्यय)
• व्यवस्था → व्यवस्थित = व्यवस्था + इत (कृत प्रत्यय)
समस्त शब्द: बैठककोठा → बैठक+कोठा (विग्रह: बैठकको कोठा)
विग्रह पदावली: दाहिने हात → दाहिनेको हात
द्वित्व शब्द: आज भोलि (आज+भोलि = द्वित्व संयोजन); बुढीऔँला
विद्यार्थी दिनहुँ पुस्तकालय जान्छन् । आफूलाई आवश्यक पर्ने सामग्री खोजी खोजी पढ्छन् । पढेका सामग्रीबारे सबै साथीसँग छलफल गर्छन् । थप अध्ययन गर्नुपर्ने कुराका लागि शिक्षकको पनि सहयोग लिन्छन् ।
विद्यार्थी दिनहुँ पुस्तकालय जान्थे । आफूलाई आवश्यक पर्ने सामग्री खोजी खोजी पढ्थे । पढेका सामग्रीबारे सबै साथीसँग छलफल गर्थे । थप अध्ययन गर्नुपर्ने कुराका लागि शिक्षकको पनि सहयोग लिन्थे ।
१. मेरो साथी जीवनमा धेरै सफल होस् ।
२. उसले आफ्नो सपना पूरा गरोस् ।
३. उसको परिवार सधैँ सुखी रहोस् ।
४. उसले देशको लागि महान् काम गरे हुनथ्यो ।
💡 दुई वाक्यलाई एउटा सापेक्ष उपवाक्यले जोड्ने
💡 कर्मवाच्य: कर्म→कर्ता, क्रिया passive रूपमा
💡 प्रेरणार्थक: लेख्छौँ → लेखाउ/लेखाउनुस् (अरूलाई गराउने)
💡 प्रत्यक्ष → अप्रत्यक्ष: "मैले" → "उनले", "गरेँ" → "गरेकी थिइन्"
कृष्ण राय धेरै झगडामा मध्यस्थ भएका थिए । यो ठूलो गर्वको कुरा हो । गाउँले तिनीमाथि नै विश्वास गरी तिनलाई झगडामा मध्यस्थ तुल्याउँथे, त्यसैले पनि तिनको गाउँमा धेरै सम्मान थियो । निश्चय नै यो कामले तिनलाई धेरैको मन नपरेको बनायो होला । एक दिनको घटना उदाहरणस्वरूप तिनको सामुन्ने आउन थाल्यो । गोविन्द पण्डित र गोरे जमदारको खेतको झगडा धेरै दिनदेखि चलिआएको थियो तर त्यस दिनको जस्तो कुटामारी कहिल्यै भएको थिएन ।
आधुनिक भौतिक विज्ञानले विश्वमा एउटा नयाँ क्रान्तिको जन्म दिएका छ । भौतिक विज्ञानका प्रणेता न्युटनलाई मानिन्छ तापनि न्युटन मात्र नभएर ग्यालिलियो र आइन्स्टाइन ती तीनै जना भौतिक विज्ञानका प्रणेता मानिन्छन् । न्युटनले चालको विषय, ग्यालिलियोले खगोल विज्ञान र आइन्स्टाइनले सापेक्षता अर्थात् आफूँ स्वतन्त्र नभएर अर्कासित सम्बद्ध हुने गुण वा अवस्थाको नियम पत्ता लगाएका हुन् ।
पारिजात: अविरल सृजनाकी योद्धा
पारिजातका नामले प्रसिद्ध विष्णुकुमारी वाइबाको जन्म वि.सं. १९९४ वैशाख २४ मा दार्जिलिङको लिङ्गिया चिया कमान, भारतमा भयो । उनका माताको नाम अमृता मोक्तान र पिताको नाम के. एस. वाइबा थियो ।
उनले स्नातक शिक्षा हासिल गरिन् । उनका प्रमुख कृतिहरूमा आकाङ्क्षा, पारिजातका कविताहरू (कविता सङ्ग्रह); आदिम देश, सडक र प्रतिभा, साल्गीको बलात्कृत आँसु, बधशाला जाँदाआउँदा (कथा सङ्ग्रह); शिरीषको फूल, महत्ताहीन, बाँसको मान्छे (उपन्यास) आदि रहेका छन् ।
उनको साहित्यिक प्रवृत्तिमा विसङ्गतिवादी, अस्तित्ववादी र जीवनवादी दृष्टिकोण राखी साहित्य सिर्जना गर्नु; प्रगतिवादी दृष्टिकोण राख्नु प्रमुख रह्यो । उनले मदन पुरस्कार, गङ्की बसुन्धरा पुरस्कार, सर्वश्रेष्ठ पाण्डुलिपि पुरस्कार आदि सम्मान पाइन् ।
उनको मृत्यु वि.सं. २०५० वैशाख ५ गते काठमाडौँमा भयो ।
मिति: [मिति]
श्रीमान् वडा अध्यक्षज्यू,
वडा नं. [वडा नं.],
[गाउँपालिका/नगरपालिका]
विषय: शुद्ध पिउने पानीको व्यवस्था गरिदिने बारे ।
महोदय,
सविनय निवेदन गर्नु यो छ कि हाम्रो टोलमा पिउने पानीको उचित व्यवस्था छैन । टोलका बासिन्दाहरूले दूषित पानी पिउन बाध्य छन्, जसले गर्दा विभिन्न रोगहरू फैलिरहेका छन् ।
अतः आफ्नो टोलमा शुद्ध खानेपानीको व्यवस्था गरिदिनुहुन सादर अनुरोध गर्दछु ।
निवेदक,
[नाम]
[ठेगाना]
एकछिन वाल्ल परेर बहादुर शाहले भने, "खुब विचार गरिरहेको छु । खास जननीकै रूपमा नारी जातिलाई पाएको हुँ । नारी सिर्जना र शक्तिका अवतार हुन् भन्ने खुद मलाई थाहा छ । के गरूँ उज्यालोका निम्ति बालेको बत्तीले आगलागी हुने सम्भावना देखिएपछि देश बचाउनका लागि उपचार गर्नैपर्ने रहेछ ।"
१. बहादुर शाहले खुब विचार गरिरहेका थिए ।
२. उनी नारीलाई जननीको रूपमा हेर्छन् र नारीको महत्त्व बुझ्छन् ।
३. नारी सिर्जना र शक्तिका अवतार हुन् भन्ने उनको मान्यता छ ।
४. देश बचाउन व्यक्तिगत विरोधलाई अँगाल्न उनी बाध्य भएका हुन् ।
सन्दुक रुइतले आफ्नो उपचार पद्धतिबाट लाखौँ मानिसको सफल शल्यक्रिया गरिसकेका छन् । यसबाट दृष्टि प्राप्त गर्ने विश्वभरका मानिसले उनलाई 'दृष्टिका देवता' मानेका छन् । नेपालको नवीन प्रविधि 'रुइटेक्टोमी' का रूपमा यो उपचार पद्धति एसिया, दक्षिण अमेरिका, अफ्रिकालगायत विभिन्न देशमा प्रयोगमा छ ।
सन्दुक रुइतले विश्वविख्यात 'रुइटेक्टोमी' नामक सफल नेत्र उपचार पद्धतिद्वारा लाखौँ दृष्टिहीनलाई ज्योति दिएका छन् र यो विधि विश्वका बहु देशमा व्यापक रूपमा प्रयोगमा आएको छ ।
आयुर्वेद चिकित्सा पद्धति रोग नियन्त्रणमा प्रभावकारी मानिनुका निम्न कारण छन्:
१. प्राकृतिक औषधि: आयुर्वेदमा जडीबुटी र प्राकृतिक सामग्रीको प्रयोग हुन्छ जसका दुष्प्रभाव न्यून हुन्छन् ।
२. रोगको जराको उपचार: आयुर्वेदले रोगको लक्षण मात्र नभएर मूल कारण हटाउने प्रयास गर्छ ।
३. समग्र स्वास्थ्य: यसले शरीर, मन र आत्माको सन्तुलनमा जोड दिन्छ ।
४. निवारणमा जोड: रोग लागेपछि मात्र नभएर लाग्न नदिन आयुर्वेदले जीवनशैली र आहार-विहारमा ध्यान दिन्छ ।
यसैले आयुर्वेद चिकित्सा दीर्घकालीन स्वास्थ्यका लागि प्रभावकारी मानिन्छ ।
प्रस्तुत पंक्तिहरू नेपाली कविताबाट लिइएका छन् जसमा मानवीय गुण र सामाजिक योगदानको महत्त्व बताइएको छ ।
कविले भन्न खोजेका छन् — जो मानिसले आफ्नो मनबाट ईर्ष्या र द्वेष निकालेर अरूलाई प्रेम र स्नेह छर्छन्, ती मानिसहरू नै संसारका लागि गौरवका पात्र बन्छन् । ईर्ष्याद्वेष मनमा राखेर जिउने मानिसले न आफ्नो भलो गर्न सक्छन् न समाजको; तर प्रेम र सद्भावले हिँड्ने मानिसले संसारमा आफ्नो अमर छाप छाड्न सक्छन् ।
यो उद्धरणको सन्देश स्पष्ट छ — महान् मान्छे बन्न बाहिरी सम्पत्ति होइन, आन्तरिक सद्गुण र प्रेमभाव आवश्यक छ ।
'नेपाली हाम्रो श्रम र सीप स्वदेशमै लगाउँम' शीर्षकको कविताले नेपालीलाई विदेश पलायन छाडेर स्वदेशमै श्रम र सीप लगाउन आग्रह गर्छ ।
कवितामा व्यक्त विचार: नेपाल विविध सम्पदाले भरिएको देश हो — हाम्रो श्रम र सीप यहीँ लगाउँदा देशको विकास हुन्छ, परिवार सँगै रहन्छ र राष्ट्रिय उत्पादन बढ्छ ।
समीक्षा: कवितामा व्यक्त विचार अत्यन्त सामयिक र व्यावहारिक छ । आज लाखौँ नेपाली विदेशमा श्रम गर्दछन् जसले गर्दा नेपालमा दक्ष जनशक्तिको अभाव छ । यदि नेपालीले आफ्नो सीप स्वदेशमै लगाए भने कृषि, उद्योग र पर्यटन क्षेत्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन आउँथ्यो ।
तर केवल भावनात्मक अपिल पर्याप्त छैन — सरकारले रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ, उचित पारिश्रमिकको व्यवस्था गर्नुपर्छ तब मात्र यो कविताको आदर्श सार्थक हुन्छ ।
राष्ट्रप्रति मेरो भूमिका
राष्ट्र र नागरिकको सम्बन्ध आमा र सन्तानको सम्बन्धजस्तै हो । राष्ट्रले हामीलाई जन्म, परिचय, शिक्षा र सुरक्षा दिन्छ भने हाम्रो पनि राष्ट्रप्रति कर्तव्य हुन्छ ।
एक विद्यार्थीको रूपमा राष्ट्रप्रति मेरो प्रमुख भूमिका राम्रोसँग पढेर दक्ष नागरिक बन्नु हो । मैले मेहनत गरेर उचित शिक्षा हासिल गरी देशकै लागि काम गर्ने सङ्कल्प लिएको छु ।
यसका साथै म सामाजिक सुधारमा पनि योगदान दिन सक्छु — अरूलाई शिक्षित गर्न, पर्यावरण जोगाउन र भ्रष्टाचारविरुद्ध सचेत रहन सक्छु । स्थानीय स्तरमा सरसफाइ, रुखबिरुवा रोप्ने, पानीको मितव्ययी प्रयोग जस्ता काम गर्न सक्छु ।
राष्ट्रप्रतिको कर्तव्य केवल युद्धमा लड्नु मात्र होइन — आफ्नो क्षेत्रमा इमान्दारीसाथ काम गर्नु, कर तिर्नु, कानुन मान्नु र देशको सम्मान गर्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन् ।